Unijne instytucje podkreślają solidarność z protestującymi w Iranie, potępiają egzekucje i brutalne stłumienie demonstracji przez władze. Ze względu na blokadę informacyjną i wyłączenie internetu nie ma dostępu do danych na temat obecnej sytuacji w Iranie, ale mowa jest o co najmniej kilku tysiącach ofiar ostatnich wydarzeń. Unia Europejska stanowczo sprzeciwia się działaniom irańskich władz i planuje wprowadzenie kolejnych sankcji.
– Unia musi być bardzo konsekwentna. Ma pewne możliwości objęcia sankcjami reżim ajatollahów, który jest obecnie w Iranie. Przypomnę, że od dłuższego czasu reżim autorytarny morduje przeciwników politycznych, wykonywane są kary śmierci. Tysiące ludzi są w więzieniach, a teraz również w wyniku protestów – według różnych informacji – wiele tysięcy ludzi zginęło czy też jest więzionych w zakładach karnych – mówi agencji Newseria Arkadiusz Mularczyk, poseł do Parlamentu Europejskiego z Prawa i Sprawiedliwości.
Jak podaje Ośrodek Studiów Wschodnich, burzliwe protesty w Iranie rozpoczęły się 28 grudnia 2025 roku. Do ich zaostrzenia i brutalnego stłumienia w Teheranie i innych dużych miastach doszło 8–9 stycznia 2026 roku. Wtedy także władze Iranu wprowadziły blokadę informacyjną.
Według danych amerykańskiej agencji aktywistów Human Rights Activists News Agency (HRANA) na 23 stycznia 2026 roku liczba potwierdzonych ofiar śmiertelnych ogólnokrajowych protestów w Iranie wyniosła 5137 osób, a kolejnych 12 904 przypadków czeka jeszcze na weryfikację. Z kolei irańska telewizja państwowa wyemitowała oświadczenia Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz Fundacji ds. Męczenników i Weteranów, w których podano, że do 21 stycznia zginęło 3117 osób. Z danych HRANA wynika, że łącznie aresztowano 27 797 osób, a 7402 zostało ciężko rannych.
– Unia Europejska musi objąć sankcjami osoby, które wchodzą w skład reżimu, ale również nie dopuszczać do jakichkolwiek kontaktów przedstawicieli Unii, europosłów, dyplomatów z przedstawicielami reżimu. Musi objąć sankcjami wszelkiego rodzaju towary, które Iran stara się eksportować na świecie – uważa Arkadiusz Mularczyk.
20 stycznia br. szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen za pośrednictwem mediów społecznościowych podała, że Unia nałożyła już na Iran daleko idące sankcje za łamanie praw człowieka, rozprzestrzenianie broni jądrowej i wspieranie Rosji w wojnie z Ukrainą. Zaproponowała zakaz dalszego eksportu technologii dronowych i rakietowych. Wiceprzewodnicząca KE i wysoka przedstawicielka UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas podczas debaty poświęconej Iranowi w Parlamencie Europejskim zaznaczyła, że trwają prace nad kolejnymi sankcjami.
Roberta Metsola 12 stycznia br. ogłosiła zakaz wstępu na teren Parlamentu Europejskiego dla wszystkich pracowników dyplomatycznych i przedstawicieli Islamskiej Republiki Iranu. Ponadto wezwała Unię Europejską do szybkiego rozszerzenia sankcji, aby objąć nimi wszystkie osoby, które wspierają reżim poprzez represje, przemoc i zabójstwa.
– Przewodnicząca Metsola ogłosiła, że na teren Parlamentu Europejskiego nie będą wpuszczani dyplomaci irańscy. Oczywiście to jest ważny gest, ale to jest za mało, takie działania musi również podjąć Komisja Europejska, żeby ograniczyć kontakty z przedstawicielami reżimu, który jest odpowiedzialny za masowe represje, kary śmierci i mordowanie pokojowych demonstrantów – podkreśla Arkadiusz Mularczyk.
W przyjętej na styczniowej sesji ponad 560 głosami rezolucji Parlament Europejski wezwał przedstawicieli władz Iranu, pod rządami Alego Chameneiego, do wstrzymania egzekucji, uwolnienia zatrzymanych oraz zaprzestania represji wobec ludności cywilnej. Potępił celowe i nieproporcjonalne użycie siły przez reżim wobec protestujących. Wezwał także do rozszerzenia unijnych sankcji i uzależnienia relacji z UE od przestrzegania demokracji i praw człowieka.
– Musimy dawać irańskiemu społeczeństwu obywatelskiemu prawo głosu w obliczu ograniczenia dostępu do internetu, do mediów. W Parlamencie Europejskim wspieramy irańską opozycję, nagłaśniamy przypadki osób, które są poddane represjom, co do których są wymierzone kary śmierci. Utrzymujemy również pewne kontakty z irańską opozycją, aby wspierać ich plan przechodzenia z reżimu autorytarnego do świeckiej demokracji. Taki jest też cel Marjam Radżawi, która jest liderką Narodowej Rady Irańskiego Ruchu Oporu. Przedstawiła dziesięciopunktowy plan pokojowy, ale też demokratyzacji Iranu – mówi Arkadiusz Mularczyk. – Wspieram tego typu działania, nagłaśniam sprawy osób, które są represjonowane. Wiem, że irańska opozycja poprzez kanały internetowe informuje społeczeństwo o naszym zaangażowaniu w procesy demokratyzacji Iranu.
Dziesięciopunktowy plan Marjam Radżawi, przewodniczącej Narodowej Rady Irańskiego Ruchu Oporu, zakłada, że państwo powinno być pluralistyczną republiką opartą na rozdziale religii od państwa, równości płci, zniesieniu kary śmierci, na pokoju, wyeliminowaniu opresji wobec mniejszości etnicznych i narodowych. Ponadto chce Iranu bez broni jądrowej.
Parlament Europejski w rezolucji wezwał Radę UE do niezwłocznego podjęcia działań w celu pełnego uznania Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej, w tym milicji i sił specjalnych, za organizacje terrorystyczne. Ponowił apel do władz Iranu o umożliwienie dostępu misji rozpoznawczej ONZ, która mogłaby zbadać zbrodnie w świetle prawa międzynarodowego, w tym morderstwa, tortury, gwałty i porwania, które są wykorzystywane do uciszania opozycji.
